Loading...

Önbellek

Web önbelleği (cache) nedir? Tarayıcı, sunucu ve CDN önbelleği

Önbellek (cache), elde etmesi zahmetli bir şeyin saklanan kopyasıdır; bir sonraki istek aynı işi yeniden yaptırmak yerine bu kopyayı kullanır. Web'de aynı sayfa birkaç önbellekten geçer: ziyaretçinin tarayıcısı, ziyaretçiye yakın bir CDN uç sunucusu ve kendi sunucunuzdaki önbellekler. Her katman arkasındaki katmanın işini azaltır. Bu rehber her birinin ne yaptığını, nasıl üst üste çalıştıklarını ve onları nasıl yönettiğinizi anlatır.

8 dk okuma Başlangıç Güncellendi

Web önbelleği (cache) nedir? Tarayıcı, sunucu ve CDN önbelleği

Önbellek ne demek?

Bir web sayfası üretmek zaman alır: sunucu kod çalıştırır, veritabanını sorgular, baytlar ağ üzerinden yol alır. Önbellek sonucu saklar; böylece bir sonraki istek bu işin bir kısmını ya da tamamını atlar.

Her önbelleği iki kelime anlatır. Hit, saklanan kopyadan yanıtlanan istektir. Miss ise önbelleğin yanıtlayamadığı, yanıtı almak için daha geriye gitmek zorunda kalan istektir; önbellek bu yanıtı genellikle bir sonraki sefer için saklar. Hit olan isteklerin payı, yani hit oranı, bir önbelleğin ne kadar iyi çalıştığının ana ölçüsüdür.

Her önbellek bir soruyu da yanıtlamak zorundadır: kopya daha ne kadar geçerli? Buna tazelik denir; Cache-Control gibi başlıklar ya da önbelleğin kendi ayarları belirler.

Tarayıcı önbelleği: ziyaretçinin cihazındaki kopyalar

Tarayıcı görselleri, stil dosyalarını, betikleri ve bazen sayfaların tamamını ziyaretçinin diskinde ya da belleğinde tutar. Ziyaretçi sitenizin başka bir sayfasını açtığında ya da ertesi gün geri geldiğinde, hâlâ taze olan dosyalar hiç ağ isteği yapılmadan yüklenir. Bundan hızlısı yoktur.

Tarayıcı önbelleği özeldir: yalnız o cihazdaki o kişiye hizmet eder. Bu yüzden başlık izin verdiği sürece ziyaretçiye özel yanıtlar için de güvenlidir. Zayıf yanı, ona uzanamamanızdır. Tarayıcının tuttuğu bir kopya süresi dolana ya da ziyaretçi temizleyene kadar orada kalır; uzun tarayıcı süreleri bu yüzden içeriği değişince adı da değişen dosyalara verilir.

Sunucu tarafı önbellekler: origin'inize daha az iş

Kendi sunucunuz birkaç düzeyde önbellek kullanabilir:

Sayfa önbelleği. Bir sayfanın hazır HTML'i saklanır ve uygulama çalıştırılmadan yeniden gönderilir. WordPress sayfa önbelleği eklentileri ve framework yanıt önbellekleri böyle çalışır.

Nesne önbelleği. Veritabanı sorguları ya da API çağrıları gibi pahalı işlemlerin sonuçları Redis ya da Memcached gibi araçlarla bellekte tutulur; uygulama sayfaları daha hızlı kurar.

Opcode önbelleği. PHP'nin OPcache'i derlenmiş kodu bellekte tutar; betikler her istekte yeniden derlenmez.

Ters proxy önbelleği. Uygulamanın önündeki nginx ya da Varnish gibi bir proxy yanıtların tamamını saklar.

Bu önbellekler origin'inizi hızlandırır ama her istek yine sunucunuza gidip gelmek zorundadır. Sunucunuza uzak bir ziyaretçi için mesafe olduğu gibi kalır.

CDN önbelleği: ziyaretçiye yakın, paylaşılan kopyalar

CDN, ziyaretçileriniz ile origin'iniz arasına uç sunucular koyar. Bir ziyaretçi bir dosya istediğinde, en yakın uç sunucu elinde taze bir kopya varsa önbelleğinden yanıt verir; yoksa dosyayı origin'inizden alır, ziyaretçiye gönderir ve bir sonraki için kopyasını tutar.

CDN önbelleği paylaşılır: uçtaki tek bir kopya aynı adresi isteyen her ziyaretçiye hizmet eder. Popüler bir görsel origin'inizden bir kez alınıp uçtan binlerce kez sunulabilir. Bu, ziyaretçi için mesafeyi ve sunucunuzun yükünü aynı anda azaltır. Aynı sebeple paylaşılan bir önbellek, oturum açılmış bir hesap sayfası gibi tek bir kişiye ait bir yanıtı asla tutmamalıdır.

CDN'in baştan sona nasıl çalıştığı CDN nedir? rehberinde.

Katmanlar tek bir istekte nasıl birleşir?

/images/hero.jpg için tek bir isteği izleyin:

1. Tarayıcı kendi önbelleğine bakar. Kopya tazeyse iş biter: cihazdan hiçbir istek çıkmaz. 2. Değilse istek en yakın CDN uç sunucusuna gider. Hit olursa yanıt ziyaretçinin hemen yakınından gelir. 3. Miss olursa uç sunucu origin'inize sorar. Oradaki ters proxy ya da sayfa önbelleği uygulamayı çalıştırmadan yanıt verebilir. 4. Ancak bütün katmanlar miss olursa uygulamanız yanıtı, belki nesne önbelleğinin de yardımıyla üretir.

Her katman arkasındakini korur. İyi bir düzen, hiç değişmeyen dosyaları tarayıcıda, herkese açık içeriği geçerli olduğu sürece uçta tutar; sunucunuza yalnız gerçekten dinamik ya da kişiye özel istekler kalır.

Hangi katmanın yanıt verdiğini görmek
# Age: kopyanın paylaşılan bir önbellekte kaç saniyedir durduğu
# X-Proxy-Cache-MT: cdn.com.tr uç sunucusunda HIT, MISS...
curl -sI https://www.ornek.com/images/hero.jpg | grep -i "cache-control\|age\|x-proxy-cache-mt"

Süreyi kim belirler: Cache-Control

Cache-Control yanıt başlığı, origin'inizin her önbelleğe bir kopyanın ne kadar geçerli olduğunu söylediği yerdir. max-age bütün önbellekler için süreyi, s-maxage yalnız CDN gibi paylaşılan önbellekler için süreyi belirler; private yanıtı paylaşılan önbelleklerin dışında tutar, no-store ise hiçbir önbelleğe yazdırmaz.

Yaygın düzen şöyledir: sürümlü statik dosyalara uzun, HTML'e kısa süre, kişiye özel sayfalara private ya da no-store. Direktifler ve tarifler Cache-Control ve max-age rehberinde; ücretsiz Cache-Control başlık oluşturucu da her içerik türü için tam başlığı hazırlar.

İçerik değişince: temizleme ve sürümlü dosya adları

Bir kopyayı bir gün tutan önbellek, aksini söylemediğiniz sürece bir gün boyunca dünün sürümünü gösterir. Bunun iki aracı var.

Temizleme (purge). CDN'den bir adresi, bir klasörü ya da her şeyi uçtan silmesini istersiniz; bir sonraki istek yeni sürümü alır. Bkz. CDN önbellek temizleme.

Sürümlü dosya adları. Derleme araçları dosya adlarına bir özet ekler (app.3f9a2c.js). Yeni sürüm yeni bir ad alır; eski kopya bir yıl önbellekte kalsa da yeni içerik yerine hiç sunulmaz. Ziyaretçilerin tarayıcısındaki dosyaları yenilemenin tek güvenilir yolu budur, çünkü bir tarayıcıyı temizleyemezsiniz.

Neler önbelleğe alınmamalı?

Kişiye özel ve sık değişen yanıtları paylaşılan önbelleklerin dışında tutun: hesap ve sipariş sayfaları, sepet ve ödeme, yönetim alanları, isteyen kişiye göre değişen API yanıtları. Bu yollardan Cache-Control: private ya da no-store gönderin veya CDN'de onları önbelleğe almayan bir kural yazın.

Çerez yazan bir yanıt da genellikle kişiye özeldir. Bizimki de dahil birçok önbellek bu yüzden Set-Cookie taşıyan yanıtı saklamaz.

cdn.com.tr'de önbellek

Panelde Alan Adları ve Kurallar altındaki her yayınlama kuralında üç önbellek seçeneğinden biri seçilir:

Kaynak sunucunun önbellek başlıklarına uy. Cache-Control, s-maxage ya da Expires başlığınız kopyanın uçta ne kadar kalacağını belirler; başlık tarayıcıya değişmeden ulaşır.

Sabit süre önbelleğe al. Süreyi panelden siz belirlersiniz; uygulamanın başlıklarını değiştiremediğinizde işe yarar. Tarayıcıya giden başlık sizin değerinizle yeniden yazılır.

Bu yolu önbelleğe alma. Yönetim alanları, sepetler ve kişiye özel her şey için.

Yanıtlar X-Proxy-Cache-MT başlığını (HIT, MISS gibi) taşır; uç sunucunun önbellekten yanıt verip vermediğini buradan görürsünüz. İçerik değişince panelden, API'den ya da cdnctl ile yapılan temizleme onu uç sunuculardan siler. Kurulum cache kuralları konusunda.

Tarayıcı önbelleğini temizlemek ile CDN'i temizlemek

Tarayıcınızda ya da telefonunuzda önbelleği temizlemek yalnız kendi cihazınızdaki kopyaları siler. Güvenlidir: siteler ilk açılışta biraz daha yavaş yüklenir, çerezleri de temizlerseniz yeniden oturum açmanız gerekebilir. Diğer ziyaretçilerin gördüğünü değiştirmez.

Sitenizi güncellediyseniz ve ziyaretçiler hâlâ eski sürümü görüyorsa kopya büyük olasılıkla CDN ucunda ya da onların tarayıcısındadır. Adresi CDN'de temizleyin; statik dosyalarda sürümlü dosya adları kullanın ki tarayıcılar yeni sürümü kendiliğinden alsın.

Nasıl yapılır

Yardım merkezindeki adım adım rehberler:

Web önbelleği hakkında sık sorulanlar

Cache ne demek?

Cache (önbellek), verinin ihtiyaç duyulan yere yakın tutulan saklı kopyasıdır; bir sonraki istek veriyi yeniden almak ya da üretmek yerine bu kopyayı kullanır. Web'de tarayıcılar, CDN'ler ve sunucular önbellek tutar.

Önbellek ile çerezler aynı şey mi?

Hayır. Önbellek dosyaların ve sayfaların kopyalarını daha hızlı yüklemek için saklar. Çerezler ise bir sitenin sizi hatırlamak için sakladığı küçük verilerdir; oturum ya da sepet gibi.

Önbelleği temizlemek güvenli mi?

Evet. Önbelleği temizlemek yalnız saklanan kopyaları siler; sayfalar sonrasında ilk açılışta biraz daha yavaş yüklenir. Çerezleri ve site verilerini de temizlemedikçe hesaplarınız ve ayarlarınız korunur.

Sitemin eski sürümünü neden hâlâ görüyorum?

Bir önbellekte kopya hâlâ taze: tarayıcınızda, CDN ucunda ya da sunucunuzdaki sayfa önbelleğinde. Adresi CDN'de temizleyin, kullanıyorsanız sayfa önbelleği eklentinizi temizleyin ve sayfayı tarayıcı önbelleğini atlayarak yeniden yükleyin.

Bir CDN için iyi bir hit oranı nedir?

Siteye göre değişir. Görseller, CSS ve JavaScript gibi statik dosyalar neredeyse her seferinde uçtan sunulmalıdır; sık değişen ya da kişiye özel HTML sayfalarında hit oranı daha düşük olur. Oranı zaman içinde izleyin ve en çok miss olan yollara bakın.